Þetta felst í því að Seðlabanki Íslands lánar íslenskum (og erlendum) bönkum krónur gegn veði í skuldabréfum á 13,75% vöxtum. Bankinn lánar svo viðskiptavinum sínum á Íslandi sama pening út til viðskiptavina á 16,65%, þ.e. vaxtamunur er 2,9%.
Á sama tíma lánar Seðlabanki Svíþjóðar íslenskum bönkum (og erlendum) sænskar krónur gegn veði í skuldabréfum á 4,0% vöxtum. Bankinn lánar sama pening út á 8,70%, þ.e. vaxtamunur 4,7%. Þ.e. vaxtamunurinn og hagnaður bankans er í þessu tilfelli mun meiri í Svíþjóð en á Íslandi vegna þess að peningarnir sem bankinn þarf að fá lánaða eru svo dýrir hjá Seðlabanka Íslands.

Rétt er að árétta eftirfarandi. Þessir vextir upp á 13,75% hjá Seðlabanka Íslands og 4,0% hjá Seðlabanka Svíþjóðar nefnast stýrivextir og segja til um á hvaða vöxtum bankar geta fengið lán hjá seðlabönkum. Það er því Seðlabankinn sem er að halda uppi þessum háu vöxtum á Íslandi.

Já, það er einfalt svar við því. Það er til þess að halda niðri verðbólgu sem er ansi há hér á landi.

Þegar vextir eru háir heldur fólk að sér höndum (dýrara að fá lán) eyðir minna og því er minni eftirspurn í hagkerfinu sem leiðir til þess að verðlag lækkar og því verðbólga.

Vextir eru því stýritæki seðlabankans til að lækka verðbólgu – þess vegna heita þeir stýrivextir.

Ég held það sé skynsamlegt að þú viðir að þér þekkingu um þessi grunnhugtök ef þú hyggur á að viðra skoðanir þínar á þessum vettvangi – annað er hálf pínlegt verð ég að segja.

Eins og að vera æstur yfir því hvernig læknar skera upp og hafa ekki hugmynd um hvers vegna.

Nú þætti mér gaman að fá þetta útskýrt, þar sem ég er ekki sérstaklega vel að mér í hugtökum hagfræðinnar.

Verðtryggingin var sett til að tryggja bankanna gegn verðbólgunni. Þ.e. þegar lán voru óverðtryggð og hér ríkti óðaverðbólga, gufuðu lánin upp. Þá var sett á verðtrygging sem tryggði að lánin hækkuðu í takt við verðbólguna. í því fólst tryggingin. Þannig hef ég í það minnsta skilið þetta tímabil í efnahagssögunni.

Nú skilst mér að verðbólguskotið sem við glímum nú við sé að mestu tilkomið vegna óskaplegrar hækkunnar fasteignaverðs í kjölfar innkomu bankanna á fasteignamarkaðinn fyrir 5(?) árum síðan.

Áður en bankarnir komu inn á fasteignamarkaðinn var fasteignaverði m.a. haldið niðri af hámarkslánum (skömmtun, klárlega) frá íbúðalánasjóði. Þ.e., það þýddi lítið fyrir seljendur fasteigna að tjakka upp verð á eignum, þar sem takmark á lánsfé þýddi að því verði yrði varla náð.

Eftir að þetta var úr sögunni, og allir gátu fengið lán eins og þá lysti, steig fasteignaverð nánast stanslaust á meðan skuldastaða heimilanna versnaði og útlán bankanna jukust (sem var jú fjármagnað í erlendum lánum).

Til að stemma stigum við þessari þróun grípur Seðlabankinn til þess að hækka stýrivexti til að reyna að draga úr eftirspurn í fjármagn og slá á þessi löngun Íslendinga í að flytja fé sitt úr landi í formi erlendrar lántöku. Þar með hækkar vaxtastig bankanna.

Stöðug hækkun fasteignaverðs og stýrivaxta tryggir að verðbólgumarkmið Seðlabankans nást aldrei. Á sama tíma eru bankarnir tryggðir gagnvart þessari þróun því lánin hækka bara í takt við verðbólguna, þökk sé verðtryggingunni.

Eftir stendur að það skiptir engu máli fyrir bankann hvort hér er verðbólga eða ekki. Það er enginn hvati fyrir bankann að slá á útlán, því hann er alltaf baktryggður. Þar með hafa bankarnir skapað verðbólguna með auðveldu aðgengi að lánsmagni, en taka aldrei neina áhættu.

Eftir sitjum við neytendurnir með rúm 16% vexti af húsnæðislánum. Lán sem ég tók fyrir tveimur árum upp á 16 milljónir og hef greitt samviskusamlega af síðan stendur nú í tæplega 18,5 milljónum. Er ég einn um að finnast þetta óeðlilegt?